Sevr Antlaşması ne zaman bitiyor ?

taklaci09

Global Mod
Global Mod
Sevr Antlaşması Ne Zaman Bitiyor? Asıl Mesele “Süresi” Değil, Neden Yürürlüğe Girmediği

Sevr Antlaşması hakkında internette dolaşan “2023’te bitecekti”, “100 yıllık bir anlaşmaydı”, “2023’ten sonra gizli maddeler sona erdi” gibi iddiaları yıllardır görüyorum. Açıkçası konuyu biraz daha derinlemesine araştırınca, meselenin “Sevr ne zaman sona eriyor?” sorusundan çok daha farklı olduğunu düşünüyorum. Çünkü ortada önce cevaplanması gereken temel bir soru var: Sevr gerçekten yürürlüğe girmiş bir antlaşma mıydı ki bugün sona erme tarihini konuşalım?

Bence forumlarda tartışılması gereken nokta tam olarak burası. Tarihsel belgeler, uluslararası hukuk ve Lozan süreci birlikte incelendiğinde ortaya sosyal medyadaki popüler anlatılardan oldukça farklı bir tablo çıkıyor.

Kısa cevap: Sevr’in 100 yıllık bir geçerlilik süresi yoktu

Sevr Antlaşması 10 Ağustos 1920'de Osmanlı Devleti temsilcileri ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı. Fakat imzalanmış olması, antlaşmanın bütün hukuki sonuçlarıyla yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyordu.

En önemli nokta şu: Sevr, Osmanlı Devleti tarafından gerekli şekilde ratifiye edilmedi ve fiilen uygulanabilir bir barış düzenine dönüşmedi. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın tarihî belgelerinde de Sevr'in hiçbir zaman ratifiye edilmediği açıkça belirtiliyor.

Tarih Ofisi

Dolayısıyla “Sevr 2023’te sona erdi mi?” sorusuna verilecek en doğru cevap:

Hayır. Sevr’in 2023’te sona erdiğine ilişkin güvenilir bir hukuki veya tarihsel dayanak yoktur.

Daha da önemlisi, “Sevr 2023’te bitti” ifadesi, antlaşmanın başlangıçta yürürlüğe girip 100 yıl boyunca uygulandığı gibi yanlış bir varsayım içeriyor.

Peki 2023 sayısı nereden geliyor?

Burada büyük ihtimalle birkaç farklı tarih birbirine karıştırılıyor.

Sevr'in imza tarihi 10 Ağustos 1920, Lozan Barış Antlaşması'nın imza tarihi ise 24 Temmuz 1923. Lozan, Türkiye ile başlıca İtilaf Devletleri arasındaki barış düzenini yeniden kurdu. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı'nın yayımladığı Lozan metninde de antlaşmanın 24 Temmuz 1923'te imzalandığı açıkça görülüyor.

Dışişleri Bakanlığı

Dolayısıyla 1920 ile 2020 arasında veya 1923 ile 2023 arasında “100 yıl” hesabı yapmak matematiksel olarak kolay olsa da, bir antlaşmanın 100. yılı ile hukuken sona ermesi aynı şey değildir.

Uluslararası hukukta bir antlaşmanın sona ermesi, otomatik olarak “100 yıl doldu” mantığıyla gerçekleşmez. 1969 tarihli Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 54. maddesi, antlaşmanın sona ermesinin antlaşmanın kendi hükümlerine uygun olarak veya tarafların rızasıyla gerçekleşebileceğini düzenler. Aynı sözleşmenin 56. maddesi de sona erme veya çekilme konusunda özel hükümler bulunmayan antlaşmalar açısından ayrı kurallar getirir.

Birleşmiş Milletler - Hukuk İşleri Ofisi

Yani “100 yıl geçti, otomatik olarak bitti” şeklinde genel bir uluslararası hukuk kuralı bulunmuyor.

Sevr neden uygulanamadı?

Burada tarihsel olaylarla hukuki statüyü birlikte değerlendirmek gerekiyor.

Sevr, Osmanlı Devleti'nin topraklarının önemli bölümünü kaybetmesini, Anadolu'daki egemenliğinin ciddi şekilde sınırlandırılmasını ve çeşitli bölgelerde farklı siyasal düzenlemelerin ortaya çıkmasını öngören son derece ağır şartlar içeriyordu.

Ancak antlaşmanın uygulanabilmesi için sadece imza yeterli değildi. Osmanlı Devleti'nin içindeki siyasi gelişmeler, Ankara'daki Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti'nin ortaya çıkışı ve Türk Kurtuluş Savaşı'nın askerî sonuçları, Sevr'in öngördüğü düzenin gerçekleşmesini engelledi.

Başka bir ifadeyle Sevr, kâğıt üzerinde tasarlanan bir düzen ile sahadaki güç dengesi arasındaki farkın çok belirgin olduğu bir örnek haline geldi.

Bu noktada “Sevr imzalandı mı?” ile “Sevr uygulandı mı?” sorularını birbirinden ayırmak gerekiyor.

İmzalandı: Evet.

Ratifiye edilip yürürlüğe girerek Türkiye'nin daha sonraki uluslararası hukuk düzenini belirledi mi: Hayır.

Uygulanabilir bir siyasi düzen oluşturabildi mi: Hayır.

Bu ayrım yapılmadığında tartışma kısa sürede komplo teorilerine dönüşebiliyor.

Sevr ile Lozan arasındaki en önemli fark neydi?

Sevr'i anlamanın en iyi yollarından biri onu Lozan ile karşılaştırmak.

Konu Sevr Lozan

İmza tarihi 10 Ağustos 1920 24 Temmuz 1923

Türkiye açısından sonuç Öngörülen düzen kabul edilmedi Yeni barış düzeninin temel antlaşması oldu

Uygulanma durumu Ratifiye edilmedi ve uygulanmadı Ratifikasyon sürecinin ardından yürürlüğe girdi

Toprak ve egemenlik Osmanlı egemenliğini çok ciddi biçimde sınırlandırıyordu Türkiye'nin uluslararası alanda tanınan egemenlik çerçevesini belirledi

Tarihsel bağlam I. Dünya Savaşı sonrasındaki İtilaf tasarısı Türk Kurtuluş Savaşı sonrasındaki yeni güç dengesi

Lozan'ın kendi metni, Türkiye ile diğer taraflar arasında barışın yeniden tesis edilmesini öngörüyor.

Dışişleri Bakanlığı

Burada benim açımdan en dikkat çekici nokta şu: Lozan'ı yalnızca Sevr'in “süresinin dolması” olarak görmek tarihsel süreci tersinden okumak olur.

Lozan, Sevr'in 100 yıllık süresi dolduğu için ortaya çıkmış yeni bir anlaşma değildi. Aradaki üç yıl içinde savaş, diplomasi, askerî başarılar ve uluslararası güç dengeleri değişmişti.

“Sevr 100 yıllıktı” iddiasının veri açısından problemi

Objektif bir değerlendirme yapmak isteyen biri için ilk bakılması gereken şey, antlaşmanın metnidir.

Eğer Sevr gerçekten “100 yıl sonra sona erecek” bir antlaşmaysa, bunu söyleyenlerin antlaşmanın hangi maddesine dayanarak bunu söylediklerini göstermesi gerekir.

Burada önemli bir metodolojik problem ortaya çıkıyor: İnternette “Sevr'in gizli maddeleri”, “2023'te sona erecek maddeler” veya “100 yıl sonra yeniden yürürlüğe girecek hükümler” şeklinde çok sayıda iddia bulunabiliyor. Fakat bir tarih iddiasının güvenilir olması için sosyal medya görselinden veya anonim bir internet yazısından daha fazlasına ihtiyaç var.

Birincil kaynak olan antlaşma metni, diplomatik belgeler ve dönemin devlet arşivleri incelenmeli.

Üstelik uluslararası hukuk açısından da “gizli madde vardı, 100 yıl sonra otomatik olarak aktif olacaktı” gibi bir iddianın ciddi bir belgeyle desteklenmesi gerekir.

Bu nedenle veri odaklı yaklaşım bana göre şu üç soruyu sorar:

1. Maddenin orijinal metni nerede?

2. Antlaşmanın yürürlük şartları gerçekleşmiş miydi?

3. 100 yıllık süreyi belirleyen açık hukuki hüküm hangisi?

Bu üç soruya güvenilir cevap verilemiyorsa iddia tarihsel gerçeklikten ziyade söylenti olarak değerlendirilmelidir.

Kadınların ve erkeklerin bakış açısını karşılaştırırken dikkat edilmesi gereken nokta

Sorunun özellikle kadınların daha duygusal, erkeklerin ise daha objektif ve veri odaklı olduğu varsayımı üzerinden bir karşılaştırma yapılmasını istemesi ilginç. Fakat burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Objektiflik veya duygusal yaklaşım biyolojik olarak erkeklere ya da kadınlara ait özellikler değildir.
 
Üst